Co grozi za niepłacenie alimentów na dziecko?

W swojej praktyce niejednokrotnie spotykałam się z sytuacją, w której osoba zobowiązana celowo unikała płacenia alimentów na dziecko, nie zdając sobie sprawy z konsekwencji, które za tym idą. Nie wszyscy bowiem wiedzą, że niealimentacja może mieć skutki zarówno natury cywilnej, jak i… karnej.

W poniższym wpisie jako radca prawny chciałabym przedstawić, z czym może wiązać się długotrwałe unikanie płacenia alimentów w Polsce oraz jak wygląda egzekucja takich należności.

Czym jest obowiązek alimentacyjny na dziecko?

Obowiązek alimentacyjny wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i jest to nic innego, jak obowiązek zapewnienia środków utrzymania osobom, które nie są w stanie zrobić tego samodzielnie. Co się tyczy alimentów na dzieci, zgodnie z obowiązującymi przepisami, rodzice zobowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.

Jak długo trwa obowiązek płacenia alimentów?

Wbrew powszechnemu przekonaniu, obowiązek płacenia alimentów nie ustaje automatycznie wraz z osiągnięciem przez dziecko pełnoletności! Jeśli dziecko nadal się uczy i nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać, nie ma znaczenia, że ukończyło 18 lat – rodzic nadal pozostaje w prawnym obowiązku łożenia na jego utrzymanie.

Dopiero, gdy zostanie wykazane przed sądem, że płacenie alimentów wiąże się dla rodzica z nadmiernym uszczerbkiem lub że dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możliwości samodzielnego utrzymania się, możliwe jest uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego.

Konsekwencje cywilne niepłacenia alimentów – egzekucja komornicza i władza rodzicielska

Jako radca prawny w Szczecinie reprezentuję klientów w postępowaniach o zasądzenie alimentów oraz ich podwyższenie. Niestety, samo uzyskanie wyroku ustalającego wysokość alimentów jest często niewystarczające i wcale nie kończy batalii o zapłatę.

Jeśli zobowiązany do płacenia alimentów unika realizacji wyroku sądowego, konieczna staje się egzekucja komornicza alimentów. Wówczas, na podstawie złożonego wniosku, komornik sądowy wszczyna postępowanie egzekucyjne, które prowadzi do ściągnięcia zaległych alimentów od dłużnika (np. z wynagrodzenia za pracę, rachunków bankowych czy majątku).

Niewiele osób zdaje sobie jednak sprawę z tego, że uporczywe unikanie płacenia alimentów na dziecko może prowadzić do pozbawienia władzy rodzicielskiej.

Zgodnie z art. 111 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, sąd opiekuńczy pozbawi rodziców władzy rodzicielskiej, jeśli m.in. rażąco zaniedbują oni swe obowiązki względem dziecka. Przy czym nie chodzi o jakiekolwiek zaniedbywanie, a poważne zaniedbania. Sądy powszechne jednoznacznie przyjmują, że przykładem rażącego niedopełnienia obowiązków jest m.in. uporczywa niealimentacja.

Pamiętaj: Negatywne nastawienie do drugiego rodzica nie uzasadnia zaniechania płacenia alimentów i nadal stanowi podstawę do pozbawienia władzy rodzicielskiej!

Konsekwencje karne niepłacenia alimentów.

Uchylanie się rodzica od realizacji ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, poza tym, że stanowi podstawę do pozbawienia władzy rodzicielskiej, niekiedy nosi znamiona przestępstwa niealimentacji (art. 209 Kodeksu karnego).

Zgodnie z Kodeksem karnym, kto uchyla się od wykonania obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem albo inną umową, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. W przypadku narażenia osoby uprawnionej (np. dziecka) na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, oskarżonemu – poza grzywną i karą ograniczenia wolności – grozi kara pozbawienia wolności do lat 2.

Warto wiedzieć, że aby doszło do przestępstwa, zaległość alimentacyjna musi stanowić równowartość co najmniej trzech świadczeń okresowych bądź też opóźnienie płatności zaległego świadczenia musi wynosić co najmniej 3 miesiące.

Ważne: Biorąc powyższe pod uwagę, nie ma znaczenia, czy sprawca w ogóle nie regulował świadczeń, czy robił to częściowo! Częściowa niealimentacja również stanowi przestępstwo.

Czy w każdym przypadku dojdzie do odpowiedzialności karnej? Odpowiedź na to pytanie brzmi: nie.

Przestępstwa niealimentacji może dopuścić się tylko ten, kto mógłby wykonać ciążący na nim obowiązek, ale nie czyni tego mimo realnych możliwości zarobkowych (post. SN z 17.4.1996 r., II KRN 204/96). Jeżeli istnieje podejrzenie popełnienia przestępstwa, organ prowadzący postępowanie przygotowawcze powinien zbadać przede wszystkim przyczyny niewywiązywania się z obowiązku.

Kiedy uchylenie się od płacenia alimentów może zostać uznane za usprawiedliwione?

Sądy odpowiadając na powyższe pytanie wskazują, że do powodów uzasadniających niewykonanie obowiązku alimentacyjnego zalicza się m.in. ciężką, uniemożliwiającą pracę chorobę lub pozbawienie wolności, pod warunkiem że domniemany sprawca nie miał wówczas obiektywnych możliwości zarobkowania.

Co NIE usprawiedliwia uchylania się od obowiązku alimentacyjnego?

Na przykład, zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego, zniewolenie nałogiem alkoholowym nie stanowi okoliczności, na którą oskarżony nie miał żadnego wpływu (por. wyrok SN z 22.5.2019 r., III KS 16/19). Tym samym, jeśli oskarżony jest uzależniony od alkoholu i nie czyni przy tym starań o podjęcie leczenia czy znalezienie pracy, by móc wywiązywać się z obowiązku alimentacyjnego, okoliczności te obciążają wyłącznie jego i nie stanowią żadnego usprawiedliwienia.

Niealimentacja to poważny problem społeczny i prawny w Polsce. Według danych udostępnionych przez Komendę Główną Policji, w 2023 r. wszczętych zostało 55 667 postępowań przeciwko dłużnikom alimentacyjnym, z czego aż 32 253 zakończyło się stwierdzeniem przestępstwa.

Autor: r.pr. Roksana Korn